Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, στο Ναύπλιο, δολοφονήθηκε ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Ο Καποδίστριας είχε εκλεγεί Κυβερνήτης από τη Γ΄ Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας το 1827 και ανέλαβε τη διακυβέρνηση τον Ιανουάριο του 1828. Κατά τη σύντομη περίοδο της διακυβέρνησής του εργάστηκε για την οργάνωση και τη συγκρότηση των θεσμών του ελληνικού κράτους.
Το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831, καθώς κατευθυνόταν προς την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, δέχθηκε δολοφονική επίθεση από τους Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη. Ο Καποδίστριας έπεσε νεκρός έξω από τον ναό, γεγονός που προκάλεσε βαθιά πολιτική κρίση και επιδείνωσε την ήδη έντονη αστάθεια στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης σκοτώθηκε από το εξαγριωμένο πλήθος, ενώ ο Γεώργιος κατέφυγε αρχικά στη γαλλική πρεσβεία, συνελήφθη και αργότερα καταδικάστηκε σε θάνατο.
Τι οδήγησε στη δολοφονία;
Η άμεση αφορμή συνδέεται με τη σύγκρουση του Καποδίστρια με την ισχυρή οικογένεια των Μαυρομιχαλαίων. Ο Κυβερνήτης είχε διατάξει τη σύλληψη και φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, γεγονός που προσέβαλε την πολιτική και κοινωνική ισχύ της οικογένειας στη Μάνη. Ωστόσο, η δολοφονία δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο σε μια προσωπική οικογενειακή αντιπαράθεση. Η Ελλάδα βρισκόταν ήδη σε βαθιά πολιτική σύγκρουση: ο Καποδίστριας επιχειρούσε να δημιουργήσει ένα ισχυρό κεντρικό κράτος, ενώ ισχυροί τοπικοί και πολιτικοί παράγοντες, ιδιαίτερα στην Ύδρα και τη Μάνη, αντιδρούσαν στην πολιτική του. Το Αρχείο της ΕΡΤ αναφέρεται επίσης στην έντονη αντιπολιτευτική δράση της εφημερίδας «Απόλλων» και στον ρόλο του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου στην αντιπολίτευση.
Υπήρχε κάποιος που «διέταξε» τη δολοφονία;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Δεν έχει τεκμηριωθεί ιστορικά ότι υπήρξε συγκεκριμένος πολιτικός ή ξένος ηγέτης που έδωσε εντολή στους Μαυρομιχαλαίους να δολοφονήσουν τον Καποδίστρια. Ήδη από τον 19ο αιώνα διατυπώθηκαν κατηγορίες για ευρύτερη συνωμοσία, με αναφορές σε πολιτικούς αντιπάλους του Κυβερνήτη, αλλά και στη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων. Το ίδιο το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει την περίοδο ως πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης και καταγράφει διαφορετικές προσεγγίσεις για τα αίτια και τα κίνητρα της δολοφονίας.
Μάλιστα, νεότερη διπλωματική εργασία της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, που μελετά τη δίκη και την προανακριτική διαδικασία, επισημαίνει ότι τα κίνητρα των αυτουργών δεν αποσαφηνίστηκαν με βεβαιότητα. Η ίδια έρευνα εξετάζει το γεγονός μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της σύγκρουσης για την πολιτική και κοινωνική ισχύ των Μαυρομιχαλαίων.
Έτσι, πέρα από την ιστορικά τεκμηριωμένη ευθύνη των δύο φυσικών αυτουργών, παραμένει αντικείμενο ιστορικής συζήτησης το κατά πόσον υπήρχε ευρύτερος σχεδιασμός ή πολιτική υποκίνηση. Δεν υπάρχουν όμως επαρκή τεκμήρια ώστε να παρουσιαστεί ως ιστορικό γεγονός ότι μια συγκεκριμένη κυβέρνηση ή ένας συγκεκριμένος πολιτικός έδωσε την εντολή της δολοφονίας.
Η δολοφονία του υπήρξε ένα από τα δραματικότερα γεγονότα των πρώτων χρόνων της ανεξάρτητης Ελλάδας και σηματοδότησε το τέλος μιας σύντομης αλλά καθοριστικής περιόδου στην προσπάθεια συγκρότησης του ελληνικού κράτους.
27 Σεπτεμβρίου 1831 – Μια ημέρα που έμεινε βαθιά χαραγμένη στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας.
“Εφ’ όσον τα ιδιαίτερα εισοδήματά μου αρκούν διά να ζήσω,
αρνούμαι να εγγίσω μέχρι και του οβολού τα δημόσια χρήματα,
ενώ ευρισκόμεθα εις το μέσον ερειπίων και
ανθρώπων βυθισμένων εις εσχάτην πενίαν.“
Ιωάννης Καποδίστριας
