Οι Γερμανοί, τον Απρίλιο του 1941, νόμιζαν πως θα σπάσουν την ελληνική άμυνα σε λίγες ώρες όπως είχαν κάνει με την άλωση της «Γραμμής Μαζινό» ένα χρόνο νωρίτερα. Όμως τα πλάνα τους ανατράπηκαν από τη γενναία αντίσταση των Ελλήνων μαχητών στα Eλληνοβουλγαρικά σύνορα, κάτι που καθόρισε εν πολλοίς την έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ογδόντα χρόνια μετά, η περίφημη Μάχη των Οχυρών αποτυπώνεται σε μια επετειακή συλλεκτική έκδοση που συγκεντρώνει για πρώτη φορά περισσότερες από 150 ασπρόμαυρες φωτογραφίες-ντοκουμέντα εκείνων των ημερών.

Το λεύκωμα, που παρουσιάστηκε πριν λίγες ημέρες  στο Πολεμικό Μουσείο, παρουσιάζει πολεμικά «ενθύμια» από τη «Metaxas-Linie» (Γραμμή Μεταξά), όπως σημείωναν πίσω από τις φωτογραφίες οι Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες που έλαβαν μέρος στην επίθεση κατά των βόρειων συνόρων της χώρας τον Απρίλιο του ’41, και προέρχονται από το προσωπικό αρχείο του Θεσσαλονικιού συλλέκτη Βύρωνα Μήτου, που επί δεκαετίες συγκέντρωνε αυτό το σπάνιο υλικό.

Το φωτογραφικό υλικό της έκδοσης δεν αποτυπώνει τα γεγονότα μόνο τη χρονική περίοδο των εχθροπραξιών (6-10/4/1941), αλλά και όσα προηγήθηκαν της επίθεσης και όσα ακολούθησαν μετά τη συνθηκολόγηση και την παράδοση όσων συγκροτημάτων δεν είχαν καταληφθεί από τους Γερμανούς.

Τα κείμενα της έκδοσης, που υπογράφουν ο ιστορικός Γιώργος Πολύχρους και ο δημοσιογράφος Παναγιώτης Σαββίδης, ζωντανεύουν μια ιστορική μάχη, αφού οι Έλληνες μαχητές ανάγκασαν τους Γερμανούς επιτελείς να τροποποιήσουν το αρχικό τους σχέδιο, προκειμένου να φτάσουν στη Θεσσαλονίκη -την τρίτη μέρα της επίθεσης- και αφού μπήκαν στην Ελλάδα απ’ τη Γιουγκοσλαβία που είχε καταρρεύσει νωρίτερα.

Όπως σημειώνουν οι δημιουργοί της έκδοσης, «η ιστορία της θρυλικής “Γραμμής Μεταξά” δεν περιορίζεται μόνο στον επικό και άνισο αγώνα των Ελλήνων υπερασπιστών της κατά τη γερμανική επίθεση στην Ελλάδα το 1941. Είναι και τα όσα προηγήθηκαν, με την κατασκευή αυτού του τιτάνιου έργου, με τα 21 συγκροτήματα από τις Σέρρες έως την Κομοτηνή, που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε στο έπακρο από ελληνικά μυαλά, χέρια και χρήμα».

Για αυτό και οι φωτογραφίες που είχαν τραβήξει οι Γερμανοί κατά την επίθεση στη «ελληνική Γραμμή Μαζινό» είχαν περίοπτη θέση στα προσωπικά στρατιωτικά τους άλμπουμ, εξαιτίας της φήμης που είχαν αποκτήσει οι επιχειρήσεις κατά των οχυρών, λόγω της σκληρότητας του αγώνα, της γενναίας αντίστασης των Ελλήνων υπερασπιστών, αλλά και το θαυμασμό για την κατασκευή και την αντοχή τους.

Οι Γερμανοί διέθεσαν για την επίθεση κατά της χώρας μας 680.000 στρατιώτες, 1.200 τανκς και 700 αεροπλάνα, έναντι μόλις 70.000 Ελλήνων στρατιωτών, με επικεφαλής τον υποστράτηγο Κωνσταντίνο Μπακόπουλο, που επάνδρωναν τα οχυρά των Ελληνοβουλγαρικών συνόρων, τη θρυλική «Γραμμή Μεταξά». Η προβλεπόμενη δύναμη των 21 οχυρών, όπως επίσης η ποσότητα πυρομαχικών, τροφίμων κ.α., ήταν μειωμένα κατά 1/3 λόγω των αναγκών του συνεχιζόμενου πολέμου στην Αλβανία.

Κάτω από αυτές τις αντίξοες συνθήκες, οι λιγοστοί Έλληνες υπερασπιστές κατάφεραν να αμυνθούν σθεναρά στις αλλεπάλληλες επιθέσεις των υπέρτερων γερμανικών δυνάμεων. Κάποια καταλήφθηκαν μετά από άνισο αγώνα, ακόμη και σώμα με σώμα, και άλλα κατάφεραν να αποκρούσουν με επιτυχία τις επιθέσεις, προκαλώντας σοβαρές απώλειες στους εισβολείς.

Ο αγώνας κάμφθηκε μόνο όταν οι τεθωρακισμένες γερμανικές μεραρχίες, μετά την αστραπιαία κατάρρευση του νότιου Γιουγκοσλαβικού μετώπου, εισέβαλαν στα Σκόπια και από την κοιλάδα του Αξιού πέρασαν τα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα στις 8/4/1941, παρακάμπτοντας ουσιαστικά τη «Γραμμή Μεταξά». Τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας τα γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στη Θεσσαλονίκη και κατέλαβαν την πόλη.

Η «Μάχη των Οχυρών», όπως έγινε γνωστή, διήρκησε από τις 6 έως τις 10 Απριλίου 1941 και έληξε με νίκη των Γερμανών, οι οποίοι όμως δεν κατάφεραν να καταλάβουν τα περισσότερα από τα 21 οχυρά της «Γραμμής Μεταξά»και τις κύριες διαβάσεις προς την ενδοχώρα. Τα Στενά του Ρούπελ στις Σέρρες και το Υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου στη Δράμα.

Η απάντηση του Αντισυνταγματάρχη Γεώργιου Δουράτσου -διοικητή του οχυρού Ρούπελ- στους Γερμανούς: «Τα οχυρά δεν παραδίδονται, αλλά καταλαμβάνονται», αποτελεί ένα νέο «Μολών Λαβέ», συνεχίζει να συγκινεί έως τις μέρες μας.

Οι γερμανικές απώλειες στα οχυρά ξεπέρασαν τις αντίστοιχες απώλειες από την κατάληψη ολόκληρων χωρών, όπως η Δανία και η Γιουγκοσλαβία. Μετά το τέλος της Μάχης των Οχυρών, οι Γερμανοί εκφράστηκαν με κολακευτικά λόγια τόσο για τα έργα, όσο και για τους Έλληνες υπερασπιστές τους.

Oπως άλλωστε απέδειξε η Iστορία και καταγράφουν οι ερευνητές, η «Μάχη των Οχυρών», η «Μάχη της Κρήτης» που ακολούθησε το 1941, αλλά και η μεγαλειώδης Εθνική Αντίσταση του Ελληνικού Λαού κατά τη διάρκεια της κατοχής, έβαλαν το δικό τους λιθαράκι στα γεγονότα που καθόρισαν την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και τη τελική νίκη των Συμμάχων. Η σθεναρή αντίσταση στα δύο άκρα της Ελλάδας δεν αποδείχθηκε μόνο απροσδόκητη για τον Χίτλερ, αλλά διατάραξε άρδην το σχεδιασμό του για επίθεση κατά της Ρωσίας, με τα γνωστά ολέθρια αποτελέσματα για τη ναζιστική Γερμανία.

Ακριβώς 80 χρόνια μετά το δεύτερο εκείνο «Όχι» των Ελλήνων, η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚοινΣΕπ) Άγκιστρο Δράση στις Σέρρες προχώρησε στην έκδοση του συλλεκτικού λευκώματος, στο πλαίσιο δράσεων που στοχεύουν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Το λεύκωμα είναι αφιερωμένο στη μνήμη εκείνων που «έπεσαν» όρθιοι, τον Απρίλιο του 1941, στα βόρεια σύνορα της χώρας.

Σήμερα μόνο τέσσερα από τα 21 οχυρά  είναι επισκέψιμα και αξιοποιήσιμα ως οχυρά-μνημεία ενώ τα υπόλοιπα δυστυχώς έχουν εγκαταλειφθεί από τη στρατιωτική υπηρεσία και έχουν παραδοθεί στη φθορά και στη λεηλασία.

Προσπάθειες για αξιοποίηση και ανάδειξη των παροπλισμένων οχυρώσεων, στο πλαίσιο προώθησης του ιστορικού τουρισμού, σκοντάφτει έως σήμερα στην ισχυρή γραφειοκρατία και στις αγκυλώσεις της στρατιωτικής υπηρεσίας.