Κωνσταντίνος Περρίκος: Ο αεροπόρος που ανατίναξε ναζιστικό κτίριο Πατησίων και Γλάδστωνος. Τοποθέτησε βόμβα στα γραφεία της ΕΣΠΟ στο κέντρο της Αθήνας, προκαλώντας τον θάνατο 29 μελών της προδοτικής οργάνωσης και 48 Γερμανών, και πέντε μήνες μετά εκτελέστηκε στην Καισαριανή

«Μαρία μου. Μου μένουν ακόμη λίγα λεπτά ζωής. Και στις τελευταίες μου στιγμές θα σ’ αγαπώ και θα σε θυμάμαι. Φίλησέ μου τ’ αγγελούδια μας. Οι φίλοι μου ας κάμουν το χρέος τους. Πεθαίνω για την Ελλάδα και θυμάμαι την τελευταία στροφή του ύμνου του Μιστράλ: «Κι αν πρέπει να πεθάνουμε για την Ελλάδα, τι θεία δάφνη, μια φορά κανείς πεθαίνει». Εγκαταλείπω τον κόσμο χωρίς μίση και κακίες. Αγωνίσθηκα για την πατρίδα μου. Για την δική τους πατρίδα αγωνίζονται κι εκείνοι οι οποίοι με καταδίκασαν. Θα ήθελα το αίμα μου να μην μας χωρίση αλλά να μας ενώση στο μέλλον με τους σημερινούς αντιπάλους».

Κ. Περρίκος προς Μαρία Περρίκου (σύζυγο), Φυλακαί Αβέρωφ, κελί 12, 4 Φεβρουαρίου 1943, ώρα 5.20΄ π.μ.

Ο αεροπόρος Κωνσταντίνος Περρίκος υπήρξε ένας από τους πρώτους μάρτυρες της Εθνικής Αντίστασης κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής. Κορυφαία ενέργεια της σύντομης αντιστασιακής δράσης του ήταν η ανατίναξη του κτιρίου της ναζιστικής οργάνωσης ΕΣΠΟ στο κέντρο της Αθήνας, γωνία Πατησίων και Γλάδστωνος, όπου βρίσκεται σήμερα η προτομή του.

Παιδί χωρισμένων γονιών, γεννήθηκε στις 23 Απριλίου 1905 στην Καλλιμασιά της Χίου και μεγάλωσε με τις θείες του σε Χίο και Αλεξάνδρεια. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1925 για να υπηρετήσει τη στρατιωτική θητεία του και τον επόμενο χρόνο κατατάχτηκε στη Στρατιωτική Σχολή Αεροπορίας στο Σέδες της Θεσσαλονίκης και το 1932 ονομάστηκε ανθυποσμηναγός. Ενδιάμεσα, το 1929, είχε νυμφευθεί τη Μαρία Δεληγεώργη, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά.

Η στρατιωτική καριέρα του τερματίστηκε το 1935, όταν αποτάχθηκε από την Πολεμική Αεροπορία επειδή με σειρά άρθρων του είχε ασκήσει κριτική στην πολιτική και τη στρατιωτική ηγεσία. Θεωρούσε μη αξιόμαχη την Πολεμική Αεροπορία και ζητούσε την αναδιοργάνωσή της, με τη δημιουργία κρατικής αεροπορικής βιομηχανίας, προκειμένου να απαλλαγεί από ξένες πολιτικές και οικονομικές επιρροές στην επιλογή των αεροσκαφών. Αντιτάχθηκε στο δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου, αλλά με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου ζήτησε την ανάκλησή του στην ενεργό υπηρεσία, η οποία έγινε δεκτή.

Πνεύμα ανήσυχο και αδούλωτο, ίδρυσε την 1η Οκτωβρίου 1941 στην Αθήνα μία από τις πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις, την ΠΕΑΝ («Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Ελλήνων»). Ο Περρίκος ήταν η ψυχή της οργάνωσης και ανέλαβε το επιχειρησιακό σκέλος της, τον «Ουλαμό Καταστροφών». 

Ο Ουλαμός Καταστροφών της Π.Ε.Α.Ν, στον οποίο πρωταγωνιστικό ρόλο είχε ο Κώστας Περρίκος, είχε εκτελέσει με επιτυχία δύο επικίνδυνες αποστολές εναντίον γερμανικών στόχων. Η μία ήταν εναντίον του κτιρίου του Γερμανικού Αναμορφωτηρίου, επί των οδών Πατησίων και Βασιλέως Ηρακλείου, που προκάλεσε σοβαρές καταστροφές και τραυματισμούς Γερμανών στρατιωτικών. Επίσης, είχε τοποθετήσει βόμβα και στα γραφεία της προδοτικής Οργάνωσης Εθνικοσοσιαλιστικών Δυνάμεων Ελλάδος (Ο.Ε.Δ.Ε) στην οδό Κατακουζηνού 7, ενώ τα στελέχη της ξυλοφόρτωναν τους μαυραγορίτες, που εκμεταλλεύονταν τους απελπισμένους και πεινασμένους Αθηναίους.

Στο στόχαστρο της αντιστασιακής οργάνωσης δεν άργησε να μπει και η ΕΣΠΟ, που προσπαθούσε να δημιουργήσει την ελληνική λεγεώνα εθελοντών. Έλληνες που θα πολεμούσαν στο Ανατολικό μέτωπο για λογαριασμό του πολυεθνικού τμήματος των Waffen SS. Τα γραφεία της ήταν στον πρώτο και τον δεύτερο όροφο του κτιρίου, στη γωνία Γλάδστωνος και Πατησίων .

Η ανατίναξη των γραφείων της Ε.Σ.Π.Ο

Η ημερομηνία που επελέγη, ήταν η Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου του 1942, επειδή λόγω αργίας θα ήταν κλειστά τα καταστήματα του ισογείου και τα γραφεία του ημιώροφου, άρα δεν θα υπήρχαν αθώα θύματα. Η Κυριακή ήταν βολική μέρα, γιατί γινόταν και η εβδομαδιαία συγκέντρωση στελεχών και μελών της ΕΣΠΟ.

Την προηγούμενη ημέρα, ο Αντώνης Μυτιληναίος και ο Σπύρος Γαλάτης μετέβησαν στο σπίτι της Ιουλίας Μπίμπα στο Κουκάκι, όπου ετοίμασαν τη βόμβα με μεγάλη προσοχή. Ήταν ένα δέμα με φυσίγγια δυναμίτιδας (βάρους 10 οκάδων), τυλιγμένο με πισσόχαρτο. Το δέμα τοποθετήθηκε σε μία πάνινη σακούλα, που χρησιμοποιούσε η Μπίμπα για τα ψώνια της, και σκεπάστηκε με χόρτα. Το πρωί της επόμενης ημέρας, ο Μυτιληναίος και η Μπίμπα επιβιβάστηκαν στο τραμ από το Κουκάκι και σταμάτησαν στην Ομόνοια. Μετέβησαν στην πλατεία Κάνιγγος, που είχε οριστεί ως τόπος συνάντησης με τους Γαλάτη, Μούρτο, Μιχαηλίδη, Λάζαρη και Στανωτά.

Μετά από παρακολούθηση της περιοχής και των γραφείων της ΕΣΠΟ, που έσφυζαν από κόσμο, ο Περρίκος έδωσε το σύνθημα για την ανατίναξη. Η Ιουλία Μπίμπα ειδοποιήθηκε και μετέφερε τη βόμβα μόνη της στην οδό Γλάδστωνος. Την παρέδωσε στον Μυτιληναίο και στον Γαλάτη και έφυγε. Έφτασαν έξω από το οδοντιατρείο. Άφησαν στο πάτωμα τη σακούλα, πέταξαν τα χόρτα και έβγαλαν τη βόμβα από τη σακούλα. Ο Γαλάτης έβαλε έναν ξύλινο πήχη εξήντα εκατοστών διαγωνίως στη γύψινη κορνίζα και ο Αντώνης Μυτιληναίος άναψε το φιτίλι της βόμβας με ένα σπίρτο. Με ψυχραιμία τη σήκωσε και την έβαλε ψηλά, στη γωνία κάτω από το πάτωμα της ΕΣΠΟ. Όταν ολοκλήρωσαν την αποστολή τους, οι αντιστασιακοί βομβιστές μαζί με την ομάδα υποστήριξης, αποχώρησαν.

Στις 11.57 η περιοχή ταρακουνήθηκε από την εκκωφαντική έκρηξη και επικράτησε πανικός. Οι Γερμανοί σήμαναν συναγερμό, υποθέτοντας ότι πρόκειται για αεροπορικό βομβαρδισμό. Σκοτώθηκαν 39 μέλη της ΕΣΠΟ και 43 Γερμανοί. Το κτίριο καταστράφηκε ολοσχερώς. Σκάλες, πατώματα και στέγη κατέρρευσαν. Μόνο οι εξωτερικοί τοίχοι έμειναν όρθιοι. Εξαιτίας της έκρηξης προκλήθηκε πυρκαγιά. Ο αρχηγός της ΕΣΠΟ, γιατρός Σπύρος Στεροδήμας, μεταφέρθηκε στον Ευαγγελισμό με καθολικά εγκαύματα, όπου υπέκυψε μετά από τρεις ημέρες. Από τους διερχόμενους πολίτες, μερικοί τραυματίστηκαν ελαφρά, ανάμεσά τους και ένας ιερέας, που όταν έμαθε την αιτία της έκρηξης, είπε «χαλάλι τους». Επί πέντε ημέρες, η Πυροσβεστική ανέσυρε πτώματα από τα ερείπια. 

Οι συλλήψεις και η εκτέλεση του Κώστα Περρίκου

Τον Νοέμβριο, μετά από προδοσία υπαξιωματικού της Χωροφυλακής, οι Περρίκος Μπίμπα, Μυτιληναίος και Γαλάτης συνελήφθησαν, σ’ ένα από τα κρησφύγετα της οργάνωσης στην Καλλιθέα. Μεταφέρθηκαν στα ανακριτικά γραφεία της Γκεστάπο στον Πειραιά, όπου παρά τα φρικτά βασανιστήρια, δεν έδωσαν πληροφορίες στους Γερμανούς.

Ο Αντώνης Μυτιληναίος κατόρθωσε να δραπετεύσει και τον επικήρυξαν με το ποσό των 500.000 δραχμών. Τελικά διέφυγε στη Μέση Ανατολή.

Ο επικεφαλής του Ουλαμού Κώστας Περρίκος καταδικάστηκε από γερμανικό Στρατοδικείο της Αθήνας σε θάνατο και μεταφέρθηκε στο κελί Νο12, στις φυλακές Αβέρωφ. Ήταν το κελί των μελλοθανάτων.

Στις 23 Ιανουαρίου 1943, οι Γερμανοί επέτρεψαν στην οικογένεια του Κώστα Περρίκου να τον επισκεφθεί στη φυλακή. Ήταν η τελευταία φορά που τον είδαν η γυναίκα του και τα παιδιά του.

Λίγο πριν από την εκτέλεση, οι Γερμανοί αξιωματικοί τον χαιρέτισαν στρατιωτικά. Οι τελευταίες λέξεις που είπε, πριν από την εκτέλεση, ήταν «Ζήτω η Ελλάς».

Η Ιουλία Μπίμπα καταδικάστηκε στις 31 Δεκεμβρίου 1942 τρεις φορές σε θάνατο «διά πελέκεως». Η Αικατερίνη Μπέση καταδικάστηκε σε ισόβια. Ο Σπύρος Γαλάτης καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά χάρη στη συμβολή του αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού και τη δωροδοκία Γερμανών αξιωματούχων, η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια. Μεταφέρθηκε σε γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης και παρέμεινε εκεί μέχρι την απελευθέρωσή του, το 1945, από τους Αμερικανούς.

Η είδηση της ανατίναξης του κτιρίου της ΕΣΠΟ έδωσε θάρρος στους αγωνιζόμενους Έλληνες και έκανε αίσθηση εκτός Ελλάδας. Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί Λονδίνου και Μόσχας μίλησαν με ενθουσιασμό για το εγχείρημα, χαρακτηρίζοντάς το ως το μεγαλύτερο σαμποτάζ στην τότε κατεχόμενη Ευρώπη.

«Έμοιαζε ποιητής»

Η εφημερίδα «Μάχη», λίγες μέρες μετά την εκτέλεσή του, σκιαγράφησε ως εξής τον Κώστα Περρίκο: 

«Μικρόσωμος, λεπτός, με μέτωπο ευρύ και μάτια διαπεραστικά και ρεμβώδη, γελαστός πάντα και μειλίχιος στους τρόπους, έμοιαζε περισσότερο ποιητής και λιγότερο ή καθόλου επαναστάτης, αλλά έκλεινε μέσα στην ψυχή του την Ελλάδα.