«Του ζήτησαν να μαρτυρήσει / Δε μίλησε / Του τσάκισαν τα δόντια / Του τσάκισαν τα δάχτυλα / Του τσάκισαν τα πλευρά / Σιωπούσε / Του “καψαν το στήθος / Του” καψαν τα πόδια / Του “καψαν την κοιλιά / Δε μαρτυρούσε / Του θραύσαν τις μασέλες / Του μάτωσαν τα νεφρά / Του συνθλίψαν τους όρχεις / Αυτός σιωπούσε / Κοίταζε μόνο / Αιώνες μακριά / Με τα μάτια / Του Ιησού»

(Στίχοι γραμμένοι από κάποιον άγνωστο που και έχουν

δημοσιευθεί στην «Ελευθεροτυπία»)

Ξημερώματα της 21ης Απριλίου 1967 και τα τανκς βγαίνουν στους δρόμους των Αθηνών. Η Δημοκρατία καταλύεται και η χώρα μπαίνει για επτάμισι χρόνια στον «γύψο». Το αίσθημα της ελευθερίας θα αντικατασταθεί από αυτό του φόβου, χιλιάδες άνθρωποι θα φυλακιστούν και θα υποστούν βασανιστήρια στο κολαστήριο του ΕΑΤ – ΕΣΑ και άλλοι θα πληρώσουν με τη ζωή τους το δημοκρατικό τους φρόνημα.

Ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν και ο ηρωικός ταγματάρχης Σπύρος Μουστακλής.

Ο Μουστακλής ήταν ένα από τα πρόσωπα που βασανίστηκε από το καθεστώς της Χούντας, με αποτέλεσμα να μείνει παράλυτος μέχρι το τέλος της ζωής του. Ήταν αξιωματικός του στρατού με σημαντική αντιδικτατορική δράση. Γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1926 και σπούδασε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.

Κατετάγη εθελοντής στην Εθνική Αντίσταση, στην οργάνωση Ε.Ο.Ε.Α.- Ε.Δ.Ε.Σ. με στρατηγό τον Ναπολέοντα Ζέρβα στις 2/4/1943 μέχρι την 12/2/1945.  Έλαβε μέρος στον εμφύλιο πόλεμο (1948-1949) ως ανθυπολοχαγός του τακτικού στρατού και στη συνέχεια συμμετείχε στον πόλεμο της Κορέας ως υπολοχαγός.

Βαθιά δημοκράτης και ενάντια στη χούντα, συμμετείχε ενεργά στο Κίνημα του Ναυτικού και ήταν από τους λίγους αξιωματικούς του Στρατού Ξηράς που πήραν μέρος, συνεργαζόμενος με τους αξιωματικούς του Ναυτικού.

Το σχέδιό τους προέβλεπε τον αποκλεισμό του Πειραιά και άλλων μεγάλων λιμανιών και την κατάληψη της Σύρου, που θα ήταν το ορμητήριό τους. Στο νησί υπήρχε η Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών του Στρατού, στην οποία θα τον τοποθετούσαν ως διοικητή αφού την καταλάμβαναν και θα σχημάτιζαν εκεί «εθνική κυβέρνηση».

Το Κίνημα του Ναυτικού προδόθηκε πριν από την εκδήλωσή του, με αποτέλεσμα μεταξύ των αξιωματικών που συνελήφθησαν,  να συλληφθεί και ο Μουστακλής (22 Μαΐου 1973). Κρατήθηκε στα κρατητήρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ για σαράντα επτά ημέρες, όπου βασανίστηκε άγρια.

«Θα σε κάνω να ακούς ΕΣΑ και να τρέμεις». Αυτή ήταν η φράση με την οποία ο διαβόητος βασανιστής Αναστάσιος Σπανός, μπήκε στο κελί του ταγματάρχη Σπύρου Μουστακλή για να τον βασανίσει….

Τα βασανιστήρια που υπέστη ήταν μεσαιωνικά. Τα χτυπήματα στο κεφάλι του προκάλεσαν εγκεφαλική αιμορραγία. Παρά την δραματική κατάστασή του, μεταφέρθηκε με καθυστέρηση πολλών ωρών στο 401 στρατιωτικό νοσοκομείο, με ψεύτικο όνομα «Μιχαηλίδης». Οι βασανιστές του δήλωσαν ότι υπήρξε θύμα τροχαίου στον Ιππόδρομο. 

Η αρχική διάγνωση ήταν «αφασία κινητικού τύπου, με μπλοκαρισμένο το κέντρο της κίνησης και της ομιλίας, εξαιτίας του εγκεφαλικού που προκλήθηκε από βίαιο χτύπημα στην καρωτίδα». Από τα χτυπήματα προκλήθηκε ολική παράλυση.

Η γυναίκα του τον εντόπισε μετά από αγωνιώδη έρευνα 47 ημερών. Η Χριστίνα Μουστακλή, γιατρός η ίδια, αντιλαμβάνεται ότι η ζωή του κρέμεται από μια κλωστή. Ζήτησε επειγόντως ιατρικό συμβούλιο, αλλά πέτυχε το ακριβώς αντίθετο: τον πλήρη αποκλεισμό του Μουστακλή από τους οικείους του….

Ο Μουστακλής αρχικά μεταφέρθηκε στην Πολυκλινική Αθηνών και αργότερα στο ΚΑΤ, όπου παρέμεινε δύο χρόνια και υποβλήθηκε σε φυσικοθεραπείες. Μετά από κοπιώδεις προσπάθειές του, κατάφερε να πατήσει στα πόδια του και να περπατήσει με δυσκολία. Όμως η ομιλία του δεν επανήλθε….

Έπειτα από αυτό το συμβάν, το δικτατορικό καθεστώς, φοβούμενο αντιδράσεις, μετρίασε τα βασανιστήρια κατά των αξιωματικών που είχαν συλληφθεί. Η τραγική κατάληξη του Μουστακλή αλλά και η ηρωική του στάση παραμένουν ακόμα σύμβολα αντιδικτατορικής δράσης.

Πέθανε στις 28 Απριλίου 1986 και κηδεύτηκε στο Μεσολόγγι με τιμές ήρωα.  Μετά το θάνατό του, του δόθηκε τιμητικά ο βαθμός του Αντιστράτηγου και το όνομά του στο κέντρο νεοσυλλέκτων του Μεσολογγίου (2/39 Σύνταγμα Ευζώνων) που είναι ο τόπος της καταγωγής του. Προτομή του έχει ανεγερθεί στα πρώην κρατητήρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ στο πάρκο Ελευθερίας στην Αθήνα….

(Με τον Αλέκο Παναγούλη )

Η σύντροφος της ζωής του Χριστίνα, σε συνεντεύξεις της, είχε πει ότι «δεν μετάνιωσε ούτε για μια στιγμή που έχασε την υγεία του, εξαιτίας της αντιδικτατορικής του δράσης. Ήταν ικανοποιημένος γιατί αγωνίστηκε για την πατρίδα του, ήταν πατριώτης και εξετέλεσε τα καθήκοντά του, υπερασπίστηκε τη Δημοκρατία».

(Η Κα Χριστίνα Μουστακλή)

Σκιαγραφώντας η ίδια το προφίλ του ηρωικού ταγματάρχη, τον περιέγραφε ως έναν άνθρωπο που χαρακτηριζόταν «από υπερβολική κινητικότητα και ζωηρότητα, ήταν πολύ ομιλητικός, κοινωνικός και εκφραστικός». «Τον ενδιέφεραν μόνο η Δημοκρατία, η ελευθερία και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

Όλοι του οι φίλοι και οι συνάδελφοι τον αναφέρουν σαν έναν αετό που πέταγε, όταν τον έβλεπαν».

Ωστόσο, μετά τα φρικτά βασανιστήρια που υπέστη το 1973 στα κρατητήρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ από τη Χούντα των Συνταγματαρχών, ο Σπύρος Μουστακλής είχε σοβαρά προβλήματα υγείας, τα οποία κατέληξαν στην παράλυσή του. «Ήταν αφασικός ιατρικά. Ήταν σαν ένας άνθρωπος που απλά ζούσε, ανέπνεε, αλλά δεν είχε όλα τα άλλα που τον χαρακτήριζαν. Με τα βασανιστήρια τον καθήλωσαν ακίνητο, του στέρησαν την ομιλία του. Νόμιζε κανείς ότι είχαν μελετήσει με τη μεγαλύτερη ιατρική λεπτομέρεια τι να του προκαλέσουν, για να του στερήσουν αυτά που τον χαρακτήριζαν. Ήξεραν τι άνθρωπος ήταν, γιατί πάντα μιλούσε ελεύθερα, πάντα εκφραζόταν, όπου και αν ήταν», είχε πει η κ. Μουστακλή. Σύμφωνα με την ίδια, οι επόμενες γενιές θα πρέπει να τον θυμούνται ως έναν αγωνιστή που «ένωνε και ενώνει τους Έλληνες».

«Συνεργάστηκε χωρίς φανατισμό πολιτικό με όλους τους ανθρώπους από κάθε πολιτική παράταξη. Θεωρούσε ότι θα ήταν ιδανικό να μην υπάρχουν φανατισμοί και να υπερισχύουν τα δικαιώματα του ανθρώπου, η ελευθερία και η Δημοκρατία. Επίσης, πίστευε πολύ στους νέους και ήλπιζε ότι θα εμπνευστούν από τα ανθρώπινα ιδεώδη.Τον απασχολούσε η πατρίδα του. Η καταγωγή του από το Μεσολόγγι προφανώς τον είχε επηρεάσει πάρα πολύ και ήταν πράγματι ένας απόγονος των Ελεύθερων Πολιορκημένων με αυτά που έζησε».

Ερώτηση δημοσιογράφου: Δικαιώθηκαν ο αγώνας και η θυσία του Σπύρου Μουστακλή;

Η Κα Μουστακλή σκύβει το κεφάλι και τα μάτια βουρκώνουν «Εμείς κάναμε το χρέος μας» λέει. «Έτσι έπρεπε να κάνουμε. Η δικτατορία και ότι ζήσαμε ήταν ολοκαύτωμα. Όσοι λένε ότι «μια χούντα μας χρειάζεται» δεν έχουν ζήσει την κτηνωδία των ανθρώπων που έφεραν τη δικτατορία στην Ελλάδα. Οι οποίοι, αμετανόητοι και σκληροί έως απάνθρωποι, ούτε τότε, ούτε τώρα, ύστερα από 43 ολόκληρα χρόνια ζήτησαν ποτέ τους μια συγγνώμη …

Όταν το 1973 ο Σπύρος Μουστακλής βρέθηκε στα χέρια των γιατρών του 401 «ένα κομμάτι συκώτι», όπως τον χαρακτήρισε η κυρία Πολίτη που τον παρέλαβε, κανείς δεν τίμησε τον όρκο του στον Ιπποκράτη. Έκαναν ότι ήθελαν σε έναν άνθρωπο που είχε χάσει τα πάντα. Δεν ειδοποίησαν ποτέ κανέναν συγγενή του για την κατάστασή του και σαράντα επτά ολόκληρες μέρες έκρυβαν έναν ζωντανό νεκρό, συνωμοτώντας με τους δικτάτορες και καλύπτοντας του δήμιους των ΕΑΤ-ΕΣΑ. Ούτε και εκείνοι ζήτησαν μια συγγνώμη όλα αυτά τα χρόνια.

Εγώ προσπάθησα να περισώσω ότι είχε απομείνει από τον άνδρα μου και να σταθώ δίπλα στην κόρη μας, τη Ναταλί, που ήταν τότε μόλις δεκαέξι μηνών. Προσπάθησα όλα αυτά τα χρόνια να υπερασπιστώ τον αγώνα και τη θυσία του και δεν σας κρύβω ότι ο ίδιος πόνος που βίωνα τότε, ίδιος και απαράλλαχτος σφίγγει την καρδιά μου. Η κόρη μου έλεγε: “Μαμά, γιατί δεν χαμογελάς όπως η θεία;” «Ήταν μικρό παιδί και βίωνε αυτή την τραγική κατάσταση. Καθώς μεγάλωσε ένιωθε περήφανη για τον πατέρα της, αλλά δεν έπαυε να έχει ζήσει μέσα στη θλίψη τα παιδικά της χρόνια».

Ερώτηση δημοσιογράφου: Τους έχετε συγχωρέσει ποτέ αυτούς που σας έκαναν ένα τέτοιο κακό;

Εκείνοι δεν ζήτησαν ποτέ συγγνώμη. Ίσως να μην ήθελαν να τους συγχωρεθεί τίποτε, γιατί ήταν πιστοί σε αυτό που έκαναν. Το θεωρούσαν καθήκον τους. Ήταν υπερασπιστές της δικτατορίας. Όταν πρωτοείδα τον Σπύρο μετά τα βασανιστήρια, στο 401, βρέθηκε με το όνομα Μιχαηλίδης, μου είπαν ότι είχε βρεθεί έπειτα από τροχαίο κοντά στον Ιππόδρομο. Φυσικά δεν τους πίστεψα. Το σοκ ήταν πολύ μεγάλο. Όμως έμεινα πιστή στα πιστεύω μου και υπερασπίστηκα όσο μπορούσα τον άνδρα μου. Πάλεψα για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια του συζύγου μου, αλλά και των άλλων ανθρώπων. Με όλα αυτά που βλέπω να συμβαίνουν γύρω μου δεν σας κρύβω ότι προβληματίζομαι, πικραίνομαι, πονάω. Ο πόνος μου συνεχίζεται …

Μετά από χρόνια ο Στ. Παττακός σχετικά ερωτηθείς δήλωσε κυνικά: “Καλά του κάναμε. Να ησυχάσουμε. Η δύναμις επιβάλλεται διά παντός τρόπου. Ότι δε λύνεται, κόβεται. Σπαθί.”