Εκείνη την μεγάλη μέρα του Νοεμβρίου του 1977, ο Μανώλης Ανδρόνικος στεκόταν συγκινημένος πάνω από τον λάκκο που είχε ανοίξει σε έναν από τους λοφίσκους στην περιοχή της Μεγάλης Τούμπας, στη Βεργίνα.
Με το τσαπάκι του άρχισε να σκάβει με πείσμα αλλά προσεκτικά στο έδαφος. Γύρω του υπήρχε παντού χώμα και οι συνεργάτες του, ολόγυρα, τον παρακολουθούσαν βουβοί από την αγωνία. Μια παράξενη αίσθηση τους είχε καταβάλλει όλους, ένα προαίσθημα που επιβεβαιώθηκε όταν, σύντομα, ο καθηγητής Ανδρόνικος, έφτασε σκάβοντας μπροστά σε έναν πέτρινο τοίχο νεκρικού δωματίου, ασύλητο, κρυμμένο και σφραγισμένο επί 23 ολόκληρους αιώνες.
Λίγο αργότερα μέσα από ένα άνοιγμα πλάτους 34 εκατοστών και μήκους περί του μισού μέτρου, ο Ανδρόνικος, κρατώντας ένα ηλεκτρικό φανάρι έριξε φως στο θάλαμο. Εκεί θαύμασε και έμεινε εκστατικός, ανακαλύπτοντας μια σπάνια συλλογή ασημένιων και χρυσών αντικειμένων στο δάπεδο και λίγο πιο πέρα την μαρμάρινη σαρκοφάγο που έκρυβε έναν μοναδικό θησαυρό στο εσωτερικό της.
Να πως περιγράφει ο ίδιος τις μοναδικές εκείνες στιγμές:
“Πήρα το τσαπάκι της ανασκαφής, που έχω μαζί μου από το 1952, έσκυψα στον λάκκο και άρχισα να σκάβω με πείσμα και αγωνία το χώμα κάτω από το κλειδί της καμάρας. Ολόγυρα ήταν μαζεμένοι οι συνεργάτες μου. (…)
»Συνέχισα το σκάψιμο και σε λίγο ήμουν βέβαιος. Η πέτρα του δυτικού τοίχου ήταν στη θέση της, απείραχτη, στέρια. (…) Είναι ασύλητος! Είναι κλειστός! Ήμουν ευτυχισμένος βαθιά.
»Είχα λοιπόν βρει τον πρώτο ασύλητο μακεδονικό τάφο. Εκείνη τη στιγμή δεν ενδιαφερόμουν για τίποτε άλλο. Εκείνη τη νύχτα -όπως και όλες τις επόμενες- στάθηκε αδύνατο να κοιμηθώ περισσότερο από δυο τρεις ώρες.
»Γύρω στις 12, τα μεσάνυχτα, πήρα το αυτοκίνητο και πήγα να βεβαιωθώ αν οι φύλακες ήταν στη θέση τους. Το ίδιο έγινε και στις 2 και στις 5 το πρωί. Οπωσδήποτε, συλλογιζόμουν, μέσα στη σαρκοφάγο πρέπει να κρύβεται μια ωραία έκπληξη.
»Η μόνη δυσκολία που συναντήσαμε ήταν πως την ώρα που ανασηκώναμε το κάλυμμα, είδαμε καθαρά πια το περιεχόμενο και έπρεπε να μπορέσουμε να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας και να συνεχίσουμε τη δουλειά μας, μόλο που τα μάτια μας είχαν θαμπωθεί απ’ αυτό που βλέπαμε και η καρδιά μας πήγαινε να σπάσει από συγκίνηση.
»Μέσα στη σαρκοφάγο υπήρχε μια ολόχρυση λάρνακα. Επάνω στο κάλυμμά της ένα επιβλητικό ανάγλυφο αστέρι με δεκάξι ακτίνες, και στο κέντρο του ένας ρόδακας.
»Με πολλή προσοχή και περισσότερη συγκίνηση ανασήκωσα το κάλυμμα με το αστέρι πιάνοντάς το από τις δυο γωνίες της μπροστινής πλευράς. Όλοι μας περιμέναμε να δούμε μέσα σ’ αυτήν τα καμένα οστά του νεκρού. Όμως αυτό που αντικρίσαμε στο άνοιγμά της μας έκοψε για μιαν ακόμη φορά την ανάσα, θάμπωσε τα μάτια μας και μας πλημμύρισε δέος: πραγματικά μέσα στη λάρνακα υπήρχαν τα καμένα οστά. (…)
»Αλλά το πιο απροσδόκητο θέαμα το έδινε ένα ολόχρυσο στεφάνι από φύλλα και καρπούς βελανιδιάς που ήταν διπλωμένο και τοποθετημένο πάνω στα οστά. Ποτέ δεν είχα φανταστεί τέτοια ασύλληπτη εικόνα.
»Μπορώ να φέρω στη συνείδησή μου ολοκάθαρα την αντίδραση που δοκίμασα καθώς έλεγα μέσα μου: “Αν η υποψία που έχεις, πως ο τάφος ανήκει στον Φίλιππο, είναι αληθινή -και η χρυσή λάρνακα ερχόταν να ενισχύσει την ορθότητα αυτής της υποψίας- κράτησες στα χέρια σου τη λάρνακα με τα οστά του. Είναι απίστευτη και φοβερή μια τέτοια σκέψη, που μοιάζει εντελώς εξωπραγματική”. Νομίζω πως δεν έχω δοκιμάσει ποτέ στη ζωή μου τέτοια αναστάτωση, ούτε και θα δοκιμάσω ποτέ άλλοτε».
(Μανόλης Ανδρόνικος, «Το Χρονικό της Βεργίνας», Έκδοση: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης)
Τα ευρήματα και ο τάφος του Φιλίππου Β’
Τα αντικείμενα που βρέθηκαν στο Μεγάλο Τύμβο της Βεργίνας είναι πολύ σημαντικά και ανήκουν σε δύο ομάδες. Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονται 47 σπασμένες επιτύμβιες πλάκες που βρέθηκαν στον τεράστιο όγκο χώματος που κάλυπτε τους βασιλικούς τάφους. Αυτές οι επιτύμβιες πλάκες ανήκουν στο δεύτερο μισό του 4ουαιώνα π.Χ. και συνηθιζόταν να διακοσμούν τους τάφους απλών Μακεδόνων πολιτών, γυναικών και αντρών. Σχεδόν όλες τους έχουν επιγραφές όπου αναφέρονται τα ονόματα των νεκρών. Στις συγκεκριμένες πλάκες αναγνωρίστηκαν 75 ονόματα τα οποία είναι όλα ελληνικά.
Η δεύτερη ομάδα αντικειμένων προέρχεται από τους δύο τάφους που βρέθηκαν μέσα στο Μεγάλο Τύμβο, με τον μεγαλύτερο τάφο να θεωρείται ότι ανήκει στον βασιλιά Φίλιππου β’ της Μακεδονίας. Ο τάφος του βασιλιά Φίλιππου αποτελείται από δύο χώρους ύψους 5,30 μέτρων και είναι ο μεγαλύτερος και υψηλότερος μακεδονικός τάφος που έχε βρεθεί ως τώρα. Τα οστά του νεκρού βασιλιά βρέθηκαν τυλιγμένα σε ένα χρυσό ύφασμα και φυλαγμένα σε χρυσή λάρνακα, η οποία βρισκόταν τοποθετημένη μέσα σε μία μεγάλη μαρμάρινη σαρκοφάγο.
Η λάρνακα είναι ένα πολύτιμο και μοναδικό έργο τέχνης με το δεκαεξάκτινο αστέρι της Βεργίνας να κοσμεί ανάγλυφο το καπάκι της. Στον τάφο βρέθηκαν, επίσης, τα όπλα του βασιλιά. Ο σιδερένιος του θώρακας με την χρυσή ανάγλυφη διακόσμηση, το ξίφος, το κράνος του, μια χρυσή φαρέτρα και τρία ζευγάρια χάλκινες περικνημίδες. Βρέθηκε ακόμη η ασπίδα του βασιλιά κατασκευασμένη από χρυσό και ελεφαντόδοντο. Το πολυτιμότερο όμως από τα ευρήματα και το εντυπωσιακότερο είναι το χρυσό στεφάνι που βρέθηκε τοποθετημένο στην κορυφή των αποτεφρωμένων οστών του νεκρού βασιλιά. Πρόκειται γα το βαρύτερο και πιο εντυπωσιακό χρυσό στεφάνι που διασώθηκε από την αρχαιότητα. Ζυγίζει 714 γραμμάρια και αποτελείται από 313 φύλλα βελανιδιάς και 68 βελανίδια.
Στον προθάλαμο του τάφου υπήρχε κι ένας δεύτερος νεκρός. Εκεί βρέθηκαν τα οστά μιας γυναίκας τα οποία φυλάσσονταν σε χρυσή λάρνακα που ήταν επίσης τοποθετημένη σε μαρμάρινη σαρκοφάγο. Ωστόσο, το παράξενο είναι ότι, αν και τα οστά που βρέθηκαν στον προθάλαμο ανήκουν σε γυναίκα, βρέθηκαν κοντά πολλά όπλα. Και σε αυτή την περίπτωση πάνω από τα οστά βρέθηκε ένα περίτεχνο χρυσό στεφάνι μυρτιάς.
Ο δεύτερος ασύλητος τάφος που βρέθηκε ονομάστηκε «τάφος του πρίγκιπα» καθώς περιείχε τις στάχτες ενός νέου άνδρα, περίπου 16 ετών, φυλαγμένες σε ένα ασημένιο αγγείο. Τα ευρήματα του συγκεκριμένου τάφου οδήγησαν τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για τον τάφο ενός μέλους της βασιλικής οικογένειας.
Τα περισσότερα από τα ευρήματα φυλάσσονται στο αρχαιολογικό μουσείο της Βεργίνας. Πρόκειται για ένα μοναδικό μουσείο καθώς έχει χτιστεί εκεί ακριβώς, στο σημείο που βρίσκονται οι βασιλικοί τάφοι, δηλαδή είναι χτισμένο κάτω από τον μεγάλο τύμβο. Έτσι ο επισκέπτης μπορεί να βιώσει μια μοναδική εμπειρία μπαίνοντας μέσα στον τύμβο.
