Ο ματωμένος Μάης του 1936 στη Θεσσαλονίκη αποτελεί τον τελευταίο μεγάλο απεργιακό σταθμό της  ελληνικής εργατιάς πριν τη δικτατορία του Μεταξά.

Η διεθνής ύφεση του 1929 είχε προκαλέσει σημαντική πτώση στις εξαγωγές του καπνού και της σταφίδας. Η πτώχευση του 1932 είχε επιδεινώσει την κατάσταση, όμως ο χειμώνας του 1936 ήταν ο πιο άγριος των τελευταίων χρόνων. Οι τιμές των τροφίμων είχαν φτάσει στα ύψη και η οικονομική κατάσταση των εργαζομένων είχε γίνει δυσβάσταχτη.

Στη Θεσσαλονίκη, στις 29 του Απρίλη ξεκινούν πρώτοι απεργία οι καπνεργάτες της πόλης, για να ακολουθήσουν στη συνέχεια και άλλοι κλάδοι. Είχε προηγηθεί το γεγονός ότι στις 28 Μαρτίου τρεις μεγάλες εταιρίες καπνού της πόλης, απέλυσαν ξαφνικά 200 εργάτες. Οι καπνεργάτες αποτελούσαν στη βόρεια Ελλάδα ένα συμπαγή κλάδο, ο οποίος αριθμούσε την εποχή εκείνη περισσότερους από 40.000 εργαζομένους με αναπτυγμένη συνδικαλιστική συνείδηση, ενώ η συλλογική σύμβαση του κλάδου δεν είχε ανανεωθεί από το 1924.

Από τις 29 Απρίλη οι κινητοποιήσεις σταδιακά κορυφώνονται. Τα βασικά αιτήματα ήταν η αναπροσαρμογή του ημερομισθίου, το οποίο είχε φθάσει τις 65 έως 70 δραχμές για τους άνδρες και τις 24 έως 30 για τις γυναίκες, η εφαρμογή του νόμου «περί Τόγκας» που  όριζε υψηλότερες κατώτερες αμοιβές, η βελτίωση των παροχών του κλαδικού ταμείου για τους «παρήλικας και τους φυματικούς» και η χορήγηση έκτακτου επιδόματος 500 δραχμών στους άνεργους καπνεργάτες ενόψει των εορτών του Πάσχα.

Από την 1η και έως τις 8 Μαΐου, οι απεργίες και οι κινητοποιήσεις επεκτείνονται στις Σέρρες, στη Δράμα, στην Ξάνθη, στον Λαγκαδά, στον Βόλο και στην Καρδίτσα. Ταυτόχρονα οι βιομήχανοι και οι έμποροι καπνού έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους κηρύσσοντας λοκ αουτ. Κάποιοι καίνε τα καπνεργοστάσια για να εισπράξουν τις ασφάλειες, οπότε οι απεργοί προσπαθούν να τα περιφρουρήσουν.  Στην απεργία συμμετέχουν και άλλοι κλάδοι σε ένδειξη συμπαράστασης στους καπνεργάτες. Οργανώνονται συλλαλητήρια και πορείες, ενώ η Χωροφυλακή προσπαθεί να εμποδίσει τους διαδηλωτές να κατευθυνθούν προς το Διοικητήριο (το κτίριο που στεγάζεται σήμερα η γραμματεία Μακεδονίας Θράκης).

Στις 8 του Μάη οι απεργοί καπνεργάτες και κλωστοϋφαντουργοί δέχονται άγρια δολοφονική επίθεση από τις δυνάμεις καταστολής. Δεκάδες απεργοί τραυματίζονται και ακόμα περισσότεροι συλλαμβάνονται.

Στις 9 του Μάη η εργατική τάξη της Θεσσαλονίκης διαδηλώνει μαζικά την αγανάκτησή της για τη βίαιη καταστολή των απεργών. Η κρατική μηχανή απαντά με ακόμα μεγαλύτερη αγριότητα: Δέκα εργάτες βάφουν με το αίμα τους τους δρόμους της πόλης. Η λαϊκή οργή ξεχειλίζει, ο στρατός ενώνεται με τους απεργούς και ο εργαζόμενος λαός γίνεται κύριος της πόλης για 36 περίπου ώρες, μέχρι που η κυβέρνηση Μεταξά στέλνει νέες ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στη Θεσσαλονίκη και καταστέλλει τους απεργούς.

Ακολουθεί ένα φωτογραφικό αφιέρωμα στη ηρωική εξέγερση

(Ο θρήνος της μητέρας του Τάσου Τούση πάνω από το νεκρό γιο της, απαθανατίστηκε από τον φωτογραφικό φακό και ενέπνευσε τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο, στο έργο «Επιτάφιος».)

«Μέρα Μαγιού μού μίσεψες…»

Σύμβολο του αγώνα του «Μάη του ‘36» υπήρξε η κλασική φωτογραφία της τραγικής μάνας που κλαίει πάνω από το δολοφονημένο κουφάρι του γιού της, του 27χρονου αυτοκινητιστή Τάσου Τούση από το Ασβεστοχώρι, στο οδόστρωμα της Εγνατίας, δίπλα στην Παναγία Χαλκέων. Ήταν ο πρώτος απεργός νεκρός, που σκοτώθηκε λίγο πριν από χωροφύλακες στη συμβολή των οδών Συγγρού και Πτολεμαίων. Οι συναγωνιστές του ξήλωσαν μια πόρτα, έβαλαν πάνω της το νεκρό σώμα του και επιχείρησαν, εις ένδειξη διαμαρτυρίας, να το μεταφέρουν στο Διοικητήριο, το σημερινό υπουργείο Μακεδονίας Θράκης. Οι αστυνομικές δυνάμεις όμως διέλυσαν με πυροβολισμούς την πομπή και το αυτοσχέδιο φέρετρο του Τούση εγκαταλείφθηκε στη μέση του δρόμου, όπου το βρήκε, ειδοποιημένη από φίλους του νεκρού, η χαροκαμένη μάνα του. 

Ο αριθμός των νεκρών παραμένει ακόμη αδιασταύρωτος. Κυμαίνεται μεταξύ 16 και 20 νεκρών, ενώ εφημερίδες της εποχής φτάνουν τους νεκρούς στους τριάντα. Η επερχόμενη δικτατορία Μεταξά και η δραματική δεκαετία του ‘40, δεν άφησαν περιθώρια για την αντικειμενική καταγραφή του αριθμού των θυμάτων. Παραθέτουμε τα ονόματα των, μέχρι τώρα γνωστών, νεκρών: Αναστασία Καρανικόλα, καπνεργάτρια, 23 χρόνων, μητέρα ενός παιδιού, Ίτο Γιακό Σρέντορ, 22 χρόνων, επινικελωτής, Γιάννης Πανόπουλος, 23 χρόνων, εργάτης βιοτεχνίας, Δημήτρης Αγλαμίδης, 25 χρόνων, σιδεράς, Σαλβατόρ Ματαράσο, 20 χρόνων, υπάλληλος, Δημήτρης Λαϊλάνης ή Λαϊνάς, 17 χρόνων, Σταύρος Διαμαντόπουλος, 23 χρόνων, Μανόλης Ζαχαρίου, 26 χρόνων, Ευθύμιος Αδαμαντίου, 18 χρόνων, υποδηματοποιός, Ευάγγελος Χολής, 32 χρόνων, καπνεργάτης.

Η χωροφυλακή δεν «πλήρωσε» για τις δολοφονίες και τους τραυματισμούς των πολιτών και απαλλάχτηκε, για τις ευθύνες της, όπως ήταν επόμενο, από τη δικτατορία του Μεταξά.